درس پانزدهم اقوال متألّه سبزوارى ( قدّس سرّه ) در اتحاد عاقل به معقول در اتّحاد عاقل به معقول ادلّهء متعدّد اقامه كرده‌اند حتّى شيخ رئيس ( اعلى - اللّه تعالى مقاماته ) در « مبدأ و معاد » پس از نقل دليلى بر اتّحاد كه در اين رساله آورديم گويد : « و لهذا براهين متعلّقة تركناها و اعتمدنا الأظهر منها » ، يعنى اثبات اين مطلب را براهين ديگر نيز هست كه چون پيچيده و دشوار بود نياورديم و آن را كه روشن‌تر از همه بود ياد ، و بر آن اعتماد كرديم . دليلى كه صدر المتألّهين در « اسفار » و ديگر كتب حكمت متعاليه‌اش بدان اعتماد كرده است و بر آن مبنى اتّحاد مدرك به مدرك را اثبات كرد دليل تضايف است چنان كه به تفصيل تقرير و تحرير كرده‌ايم . از اعاظم علماى قدماء شيخ رئيس بر اتّحاد عاقل و معقول نخست اعتراض - هاى شديد وارد آورده است و در آخر بدان قائل شده است . و مكرر تذكّر داده‌ايم كه در علم جوهر قائم بالذات و عارى از مادّه و عوارض آن به ذات خود همهء حكماى سابق و لاحق اتّفاق دارند كه اتّحاد علم و عالم و معلوم يعنى همان اتّحاد عقل و عاقل و معقول است زيرا كه علم و عقل همان موجود مجّرد از مادّه قائم به ذات خود است . و اين مسئله را در مبحث علم بارى به ذات خود عنوان كرده‌اند و احدى از